حسين بن حسن خوارزمي
712
شرح فصوص الحكم
خاص . و از براى مجلاى الهى بودن او گفت : بعضى از آن طايفه كه وحدت إله را نشناختند و ندانستند كه اين معبود مجلايى است از مجالى حق به قول آن كس كه جاهل بالأمر است قايل شد كه : ما عبادت اين اصنام نمىكنيم مگر از براى آن كه ما را به إله واحد حقيقى قريب سازند ، و با وجود اين معبودات خود را تسميه به الهه كردند . حتى قالوا « أَ جَعَلَ الآلِهَةَ إِلهاً واحِداً إِنَّ هذا لَشَيْءٌ عُجابٌ » . فما أنكروه بل تعجبوا من ذلك ، فإنهم وقفوا مع كثرة الصور و نسبة الألوهة لها . يعنى : مجالى « 27 » را الهه نام نهادند تا غايتى كه تعجب كردند و گفتند : الهه كه مجالى معبودات متعدده است ، مىخواهد كه إله واحد سازد . پس إله را انكار نكردند ، بلكه وحدتش را انكار كردند ، و از سر تعجب گفتند : اين عجب كارى است . و عارف در مخاطبهء به ايشان گويان ، بيت : به جاهلى بنشينى كه اين عجب كارى است عجب توئى كه هوائى چنين عجب نكنى و تعجب ايشان از آن جهت بود كه ايشان واقف بودند با مجالى متكثّره بحسب صورت و نسبت الوهيت به ايشان مىكردند . فجاء الرسول و دعاهم إلى إله واحد يعرف و لا يشهد ، بشهادتهم أنهم أثبتوه عندهم و اعتقدوه في قولهم « ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونا إِلَى الله زُلْفى » . [ 296 - ر ] ) * پس رسول آمد و دعوت كرد ايشان را به إله معروف كه مشهود به نظر ايشان نبود . لعلمهم بأن تلك الصور حجارة . و لذلك قامت الحجة عليهم بقوله « قُلْ سَمُّوهُمْ » : فما يسمونهم إلا بما يعلمون أن تلك الأسماء لهم حقيقة . و اين دعوت از براى آن بود كه ايشان مىدانستند كه اين صورت كه عبادتش مىكنند حجاره است . و از براى حجت بر ايشان قائم شد به اين قول كه گفت : بگوى اى محمّد ايشان را تسميه اين الههء خويش . هر آينه ايشان تسميه نخواهند كرد مگر به اسمائى كه مىدانند كه اطلاق آن بر ايشان على سبيل الحقيقة است از اسماء كونيه ، چون حجر و كوكب و غير اين . و أما العارفون بالأمر على ما هو عليه فيظهرون بصورة الإنكار لما عبد من الصور لأن مرتبتهم في العلم تعطيهم أن يكونوا به حكم الوقت لحكم الرسول الذي آمنوا به عليهم الذي به سموا مؤمنين .
--> « 27 » قا : مجلاى .